Journal of Gerontology

fa اثربخشی طرحواره درمانی بر اختلالات شناختی و انسجام روانی زنان سالمند The Effectiveness of Schema Therapy on Cognition Disorders and Sense of Coherence in Elderly Women مسائل ذهنی و روانشناختی سالمندان Eldely mental and psychological issues پژوهشي اصیل Original research مقدمه: با افزایش جمعیت سالمندان، توجه به سلامت روانی این گروه از اهمیت ویژهای برخوردار است. اختلالات شناختی و کاهش انسجام روانی میتوانند تأثیرات منفی بر کیفیت زندگی زنان سالمند بگذارند. از طرفی با توجه به اثبات اثربخشی طرحواره درمانی به عنوان یک رویکرد نوین رواندرمانی، این پژوهش با هدف ارزیابی اثربخشی طرحواره درمانی بر باورهای غیرمنطقی و انسجام روانی در زنان سالمند انجام گرفته شد. روش‌ کار: تحقیق حاضر از نوع شبه آزمایشی با پیش آزمون- پس آزمون و پیگیری بود. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه زنان سالمند بالاتر از 60 سال شهر سبزوار در سال 1402 بودند. با توجه به هدف پژوهش، نمونه آماری از میان جامعه مورد نظر با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند با توجه به ملاکهای ورود و خروج، تعداد 30 نفر انتخاب شد و به طور تصادف در گروههای آزمایش (طرحواره درمانی) و گواه، گمارش شدند. ابزار اندازه گیری تحقیق حاضر شامل مقیاس باورهای غیرمنطقی اهواز (معتمدین و همکاران، 1390) و پرسشنامۀ انسجام روانی (آنتونوسکی، 1993) بود. گروه آزمایش طی 8 جلسه 90 دقیقه ای تحت طرحواره درمانی لیهی (2002) قرار گرفت و گروه گواه نیز طی این زمان آموزشی را دریافت نکردند. یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس مختلط با اندازهگیری مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی نشان داد طرحواره درمانی بر باورهای غیرمنطقی با اندازه اثر 24 درصد (24/0η²=)  و انسجام روانی با اندازه اثر 32 درصد  (32/0η²=) در مرحله پس آزمون اثربخش بوده است (05/0P<). این نتایج تا مرحلهی پیگیری نیز تداوم اثربخشی بیش از 95 درصد (95/0<η²)  داشته است. نتیجه گیری: طرحواره درمانی با تقویت مهارت‌های مربوط به نظام پردازش اطلاعات اولیه و ایجاد حس ارزشمندی، نه‌تنها باورهای غیرمنطقی را در زنان سالمند بهینه میسازد، بلکه از طریق ایجاد رفتارهای شناختی-هیجانی بر مبنای تجارب ناسازگارانه، انسجام روانی آنان را نیز ارتقا می‌بخشد. این نتایج، نقش کلیدی مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی و ارزش‌ها را در بهبود بهزیستی روان‌شناختی جمعیت سالمند برجسته می‌سازد و بر ضرورت گنجاندن چنین رویکردهایی در برنامه‌های مراقبت روانی این گروه تأکید دارد. Introduction: With the growing elderly population, attention to their mental health has become increasingly critical. Irrational beliefs and diminished psychological coherence can significantly impair the quality of life among older women. Given the established efficacy of Acceptance and Commitment Therapy (ACT) as a contemporary psychotherapeutic approach, this study aimed to evaluate the effectiveness of schema therapy on irrational beliefs and psychological coherence in elderly women. Methods: The present study employed a quasi-experimental design with pretest-posttest and follow-up assessments. The statistical population consisted of all elderly women above 60 years of age in Sabzevar city during 2023. Based on the research objectives, a sample of 30 participants was selected through purposive sampling according to inclusion/exclusion criteria and randomly assigned to either the experimental group (schema therapy) or control group. Measurement instruments included Ahvaz Irrational Beliefs Scale (Motamedin et al., 2011), Sense of Coherence Questionnaire (Antonovsky, 1993). The experimental group underwent 8 sessions of 90-minute schema therapy based on Leahy's (2002) model, while the control group received no intervention during this period. Results: The results of the mixed ANOVA with repeated measures and the Bonferroni post hoc test showed that schema therapy was effective in reducing irrational beliefs with an effect size of 24% (η² = 0.24) and enhancing psychological coherence with an effect size of 32% (η² = 0.32) in the post-test phase (p < 0.05). These results maintained an effectiveness persistence of over 95% (η² > 0.95) through the follow-up stage. Conclusion: Schema therapy, by enhancing skills related to the primary information processing system and fostering a sense of self-worth, not only optimizes irrational beliefs in elderly women but also improves their psychological coherence through the development of cognitive-emotional behaviors based on maladaptive experiences. These findings highlight the key role of mindfulness-based and value-oriented interventions in enhancing the psychological well-being of the elderly population and emphasize the necessity of incorporating such approaches into their psychosocial care programs. طرحواره درمانی, اختلالات شناختی, انسجام روانی, زنان Schema therapy, Cognition Disorders, Sense of Coherence, Women 106 116 http://joge.ir/browse.php?a_code=A-10-892-1&slc_lang=fa&sid=1 Mitra Mazinani میترا مزینانی mitra.mazinani.65@gmail.com 10031947532846009251 10031947532846009251 No گروه مشاوره، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Kobra Kazemian Moghadam کبری کاظمیان مقدم Kazemian174@iau.ac.ir 10031947532846009252 10031947532846009252 Yes گروه روانشناسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران Masoud Shahbazi مسعود شهبازی 6639862085@iau.ir 10031947532846009253 10031947532846009253 No گروه مشاوره، واحد مسجد سلیمان، دانشگاه آزاد اسلامی، مسجد سلیمان، ایران